หลายคนคงเคยมีประสบการณ์เดียวกัน นั่นคือการมีความฝันหรือแผนที่อยากทำ “อะไรสักอย่างที่เป็นของตัวเอง” แต่เวลาผ่านไปหลายเดือน หลายปี สิ่งเหล่านั้นกลับยังคงอยู่แค่ในความคิดเท่านั้น ไม่เคยได้ลงมือทำจริงสักครั้ง
จากการศึกษาพฤติกรรมและจิตวิทยาของนักเขียนชื่อดัง Sean D’Souza ในบทความ “The Four Arms of Perfection” ได้เผยให้เห็นถึง 4 กับดักทางความคิดที่เป็นสาเหตุหลักทำให้คนเราไม่กล้าเริ่มต้นทำสิ่งที่ฝันไว้ พร้อมมุมมองจากประสบการณ์จริงของคนไทยที่ผ่านอุปสรรคเหล่านี้มาได้สำเร็จ
ปรากฏการณ์คนไทยยุค 4.0 ที่ฝันแต่ไม่ทำ
ในยุคดิจิทัลปัจจุบัน คนไทยจำนวนมากมีความฝันที่หลากหลาย บางคนอยากเปิดร้านเล็กๆ ขายของออนไลน์ บางคนอยากสร้างเพจหรือผลิตเนื้อหาที่ติดอยู่ในหัว บางคนแค่อยากลาออกจากงานประจำแล้วไปทำ “อะไรสักอย่างที่เป็นของตัวเอง” สักครั้ง
แต่เมื่อเวลาผ่านไป 6 เดือน 1 ปี หรือแม้กระทั่ง 2 ปี สิ่งที่อยากเริ่มต้นเหล่านั้นกลับยังคงอยู่ที่เดิมในความทรงจำ ยังคงอยู่ในรายการที่ชื่อว่า “คงต้องรออีกสักหน่อย” รอให้มีความรู้มากกว่านี้ รอให้พร้อมกว่านี้ รอให้มั่นใจว่า “มันจะได้ผลแน่นอน”
จนบางครั้งคนเหล่านี้เริ่มสงสัยตัวเองว่า “หรือจริงๆ แล้ว เราไม่ได้อยากทำมันจริงๆ” ทำให้เกิดความรู้สึกผิดหวังและสูญเสียโอกาสในการพัฒนาตนเองไปโดยปริยาย
กับดักที่ 1: ความหลงใหลในภาพใหญ่ (Tyranny of the Big Picture)
กับดักแรกที่ทำให้คนไม่กล้าเริ่มต้น คือการเชื่อว่าต้องเห็นภาพรวมทั้งหมดก่อนจึงควรลงมือทำ หลายคนคิดว่าถ้ายังไม่รู้จุดหมายปลายทาง ยังไม่ควรเริ่มต้น ต้องรู้ว่าจะจบลงอย่างไร ต้องเห็นแผนการ 5 ปี ต้องมั่นใจว่าจะประสบความสำเร็จ
ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยาการเริ่มต้นธุรกิจอธิบายว่า ความจริงแล้วบางสิ่งมันต้องเริ่มต้นก่อน เราถึงจะค่อยๆ มองเห็นเส้นทางได้ชัดเจนขึ้น บางที สิ่งที่เราต้องการอาจไม่ใช่แผนที่ที่สมบูรณ์แบบ แต่เป็น “ก้าวแรกที่กล้าเดิน”
นักจิตวิทยาด้านการพัฒนาตนเองชี้ให้เห็นว่า การมองภาพใหญ่เป็นสิ่งดี แต่ถ้ามองมากจนกลายเป็นข้ออ้างในการไม่เริ่มต้น กลับจะเป็นอุปสรรคต่ำการเติบโต การเรียนรู้ที่แท้จริงมักเกิดขึ้นจากการลงมือทำและปรับปรุงไปเรื่อยๆ ไม่ใช่จากการวางแผนอย่างเดียว
กับดักที่ 2: ความเชื่อในวิธีเดียวที่ถูกต้อง (Tyranny of One Right Way)
กับดักที่สองคือการเชื่อมั่นว่าต้องมีวิธีการที่ถูกต้องที่สุดเพียงวิธีเดียว และเราต้องค้นหาให้เจอก่อนจึงจะเริ่มลงมือทำ ความเชื่อนี้ทำให้คนเราใช้เวลา “วนเวียนหา” มากกว่า “ลงมือทำ” ทั้งที่ความจริงแล้วไม่มีทางใดที่ถูกต้องที่สุดในโลก
มีเพียงแต่ทางที่เราได้ “ลองทำดู” แล้วเรียนรู้ไปพร้อมกันระหว่างการเดินทาง เราจะค่อยๆ เก่งขึ้นไปเรื่อยๆ จนมีประสบการณ์เพียงพอที่จะเลือกเส้นทางได้ดีขึ้น
ศาสตราจารย์ด้านการประกอบการจากมหาวิทยาลัยชั้นนำแห่งหนึ่งกล่าวว่า “ผู้ประกอบการที่ประสบความสำเร็จส่วนใหญ่ไม่ได้เริ่มต้นด้วยแผนที่สมบูรณ์แบบ แต่พวกเขาเริ่มด้วยการกระทำ แล้วปรับแผนไปตามสถานการณ์ที่เผชิญ”
การศึกษาจากสถาบันวิจัยธุรกิจขนาดเล็กพบว่า กิจการที่ประสบความสำเร็จ 80% เปลี่ยนแปลงแผนธุรกิจเดิมของตนอย่างน้อย 2-3 ครั้งในปีแรกของการดำเนินงาน แสดงให้เห็นว่าการยืดหยุ่นและการปรับตัวมีความสำคัญมากกว่าการมีแผนที่สมบูรณ์แบบตั้งแต่เริ่มต้น
กับดักที่ 3: ความหวาดกลัวโครงสร้าง (Tyranny of Silly Structure Terror)
กับดักที่สามคือความเชื่อที่ผิดๆ ว่าการวางแผนมากเกินไปจะทำลายความคิดสร้างสรรค์ หลายคนเชื่อว่าการไหลของความคิด (flow) ต้องมาจากความเป็นอิสระ (freedom) โดยสมบูรณ์
แต่ความจริงแล้ว การมีโครงสร้างไม่ได้ทำลายความสร้างสรรค์ การมีโครงสร้างเหมือนกับการมี “กรอบสนามเล่น” ที่ช่วยให้เราสามารถเล่นได้อย่างสนุกสนานเต็มที่โดยไม่หลุดออกนอกเส้น
นักจิตวิทยาด้านความคิดสร้างสรรค์อธิบายว่า ผลงานศิลปะ เพลง หรือเนื้อหาที่ยิ่งใหญ่ส่วนใหญ่ล้วนถูกสร้างขึ้นภายใต้ข้อจำกัดหรือกรอบที่ชัดเจน เช่น โคลงกลอนไทยที่มีกฎเกณฑ์เฉพาะ หรือดนตรีคลาสสิกที่มีโครงสร้างที่เข้มงวด
การศึกษาจากสถาบันวิจัยความคิดสร้างสรรค์พบว่า คนที่ทำงานภายใต้ข้อจำกัดที่ชัดเจนมักให้ผลงานที่มีคุณภาพสูงกว่าคนที่ไม่มีข้อจำกัดใดๆ เลย เนื่องจากข้อจำกัดทำให้เราต้องคิดหาทางออกใหม่ๆ และใช้ความคิดสร้างสรรค์มากขึ้น
แนะนำ
กับดักที่ 4: ความเชื่อว่าห้ามเปลี่ยนแปลง (Tyranny of No Changes Allowed)
กับดักสุดท้ายคือความเชื่อแอบแฝงว่า “ถ้าเริ่มไปแล้ว ต้องไม่เปลี่ยนแปลง” เราคิดแบบเงียบๆ ว่าถ้าจะเริ่มต้นทำอะไร ต้องทำให้เพอร์เฟ็คตั้งแต่แรก แต่กลับลืมไปว่าไม่มีแผนการใดในโลกนี้ที่แก้ไขไม่ได้ และชีวิตเราก็ไม่ได้เขียนด้วยปากกาหมึกซึม
ความจริงแล้ว เราสามารถเปลี่ยนแปลงได้เสมอ เพียงแค่ต้องกล้าเริ่มต้นก่อน ถ้าเรากลัวการเปลี่ยนแปลง แสดงว่าอีโก้ของเรายังมากเกินไป ยึดติดกับสิ่งเดิมๆ มากเกินความจำเป็น
ผู้เชี่ยวชาญด้านการบริหารการเปลี่ยนแปลงชี้ให้เห็นว่า บริษัทใหญ่ๆ ในปัจจุบันล้วนต้องปรับเปลี่ยนกลยุทธ์และแผนการอย่างต่อเนื่อง บริษัทที่ยึดติดกับแผนเดิมโดยไม่ยอมเปลี่ยนแปลงมักจะล้มเหลวในที่สุด
เสียงจากประสบการณ์จริงของคนไทย
จากการสัมภาษณ์เบ้น (นามสมมุติ) เจ้าของเพจเนื้อหาที่มีผู้ติดตาม หลายแสนคน เล่าถึงประสบการณ์ของตัวเองว่า ช่วงสงกรานต์ที่ผ่านมาเขาเองก็เคยกลัวการเขียนมากๆ เขียนแล้วไม่ชอบก็ลบทิ้งทั้งวัน กว่าจะลงเนื้อหาได้แต่ละบทก็ใช้เวลาเป็นสัปดาห์ พอลงไปก็ยิ่งไม่มั่นใจในตัวเอง
แต่ในที่สุดเขาก็ตัดสินใจว่าจะหยุดคิดมากและ “เขียนทุกวันไม่หยุด” ตอนนี้เขียนติดต่อกันมาจะครบ 3 เดือนแล้ว เนื้อหาที่เขาสร้างขึ้นมีคนเข้าดูเกิน 10 ล้านครั้งไปแล้วใน 90 กว่าบทความที่ผ่านมา
“ไม่รู้เหมือนกันว่าเขียนดีหรือไม่ แต่ถ้ารอให้มันเพอร์เฟ็คถึงค่อยลง ผมคงไม่ได้เริ่มเขียนสักที” เบ้นกล่าวทิ้งท้าย
คำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญเพื่อเอาชนะกับดักเหล่านี้
นักจิตวิทยาด้านการพัฒนาตนเองให้คำแนะนำว่า หากใครกำลังอยากเริ่มต้นทำอะไรบางอย่าง แต่ยังรู้สึกว่า “ยังไม่พร้อม” ลองถามตัวเองว่า “เราจะรอให้มันเพอร์เฟ็คแค่ไหนถึงจะยอมเริ่มทำ”
บางทีเราไม่ได้ขาดความสามารถเลย เราแค่ยังไม่กล้าทำมันใน “เวอร์ชันที่ยังไม่ดีแรก” เท่านั้นเอง การเริ่มต้นด้วยสิ่งที่ยังไม่สมบูรณ์แบบเป็นเรื่องปกติและเป็นจุดเริ่มต้นของการเติบโตที่แท้จริง
5 วิธีปฏิบัติเพื่อเอาชนะความกลัวเริ่มต้น
ผู้เชี่ยวชาญแนะนำวิธีการปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม 5 ข้อ ได้แก่
ข้อแรก ตั้งเป้าหมายเล็กๆ ที่ทำได้ภายใน 1 สัปดาห์ แทนที่จะคิดถึงโปรเจ็กต์ใหญ่ที่ต้องใช้เวลาหลายเดือน ให้เริ่มจากสิ่งเล็กๆ ที่วัดผลได้ง่าย เช่น ถ้าอยากเปิดร้านออนไลน์ ให้เริ่มจากการลงขายสินค้า 1 ชิ้นก่อน
ข้อสอง กำหนดระยะเวลาการทดลองที่ชัดเจน ตัวอย่างเช่น “ทดลองทำเป็นเวลา 30 วัน แล้วค่อยประเมินผล” การมีกรอบเวลาจะช่วยลดความกดดันในการต้องประสบความสำเร็จทันที
ข้อสาม ยอมรับว่าเวอร์ชันแรกจะไม่สมบูรณ์แบบ และนั่นเป็นเรื่องปกติ การคาดหวังที่สมจริงจะช่วยลดความกดดันและเพิ่มความมั่นใจในการเริ่มต้น
ข้อสี่ หาผู้ร่วมทางหรือกลุ่มสนับสนุน การมีคนที่เข้าใจและให้กำลังใจจะช่วยให้เราผ่านช่วงเวลาที่ท้าทายได้ง่ายขึ้น
ข้อห้า บันทึกความก้าวหน้าและเฉลิมฉลองความสำเร็จเล็กๆ การเห็นพัฒนาการของตัวเองจะเป็นแรงขับเคลื่อนที่สำคัญในการต่อยอดไปสู่เป้าหมายที่ใหญ่ขึ้น
ผลกระทบต่อสังคมไทยในระยะยาว
นักสังคมวิทยาชี้ให้เห็นว่า ถ้าคนไทยสามารถเอาชนะกับดักทางความคิดเหล่านี้ได้ จะส่งผลดีต่อการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากของประเทศในระยะยาว เนื่องจากจะมีผู้ประกอบการรายเล็กและผู้สร้างสรรค์เนื้อหาเกิดขึ้นมากขึ้น
การศึกษาจากสถาบันพัฒนาผู้ประกอบการแห่งชาติพบว่า ประเทศที่มีอัตราการเริ่มต้นธุรกิจใหม่สูงมักมีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ดีกว่า เนื่องจากการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นและนวัตกรรมใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นจากผู้ประกอบการรุ่นใหม่
บทสรุป: จากความคิดสู่การกระทำ
การเอาชนะกับดักทางความคิดทั้ง 4 ประการนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ก็ไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปไม่ได้ สิ่งสำคัญคือการเริ่มต้นจากจุดเล็กๆ และยอมรับว่าเส้นทางสู่ความสำเร็จไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบตั้งแต่แรก
ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเช่นปัจจุบัน ความสามารถในการเริ่มต้นและปรับตัวอย่างยืดหยุ่นกลับมีคุณค่ามากกว่าการวางแผนที่สมบูรณ์แบบ คนที่กล้าเริ่มต้นแม้ในเวอร์ชันที่ยังไม่สมบูรณ์จะมีโอกาสเรียนรู้และพัฒนาได้เร็วกว่าคนที่รอจนกว่าจะพร้อมอย่างสมบูรณ์แบบ
ดังนั้น หากคุณกำลังมีสิ่งที่อยากทำอยู่ในใจ ให้ลองเริ่มจากก้าวเล็กๆ วันนี้ เพราะการเดินทางพันไมล์เริ่มต้นจากก้าวแรกเสมอ และก้าวแรกนั้นไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบตั้งแต่เริ่มต้น
