จากการศึกษาทางการแพทย์ล่าสุดและข้อมูลจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคหายใจขณะนอน เผยให้เห็นว่าการแก้ไขอาการนอนกรนไม่เพียงแต่ช่วยลดเสียงรบกวนคนใกล้ตัวเท่านั้น แต่ยังสามารถลดความเสี่ยงการเกิดโรคร้ายแรงได้ถึง 13 ชนิด โดยมีกลไกทางการแพทย์ที่ชัดเจนและเชื่อมโยงกับระบบต่างๆ ในร่างกาย
อาการนอนกรนเกิดจากทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบระหว่างการนอนหลับ ทำให้ออกซิเจนเข้าสู่ร่างกายลดลง และในกรณีที่รุนแรงอาจทำให้ผู้ป่วยตื่นขึ้นมาเฮือกกลางคืน ส่งผลกระทบทั้งเชิงกลไกการหายใจและระดับออกซิเจนในเลือด
1. ลดการปัสสาวะบ่อยในเวลากลางคืน
การนอนกรนส่งผลให้เกิดลูกโซ่เหตุการณ์ทางสรีรวิทยาที่ซับซ้อน เมื่ออากาศเข้าออกปอดลดลง ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จะคั่งในเลือด กระตุ้นศูนย์หายใจที่ก้านสมองให้สั่งการให้กะบังลมและทรวงอกขยายตัวแรงขึ้น
ความดันช่องอกที่เป็นลบมากขึ้นจะทำให้ปอดและหัวใจถูกถ่างออก ผนังหัวใจที่ถูกถ่าง “เข้าใจผิด” คิดว่าเลือดในร่างกายมีปริมาณมากเกินไป จึงสั่งให้ไตขับน้ำออกมากขึ้นผ่านฮอร์โมน ANP และ BNP ส่งผลให้เกิดการปัสสาวะมากขึ้นและต้องตื่นกลางคืน
2. ช่วยควบคุมความดันโลหิต
นอนกรนทำให้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์คั่งแต่ออกซิเจนต่ำลง กระตุ้นให้หายใจแรงขึ้น ยิ่งหายใจแรงมากเท่าไหร่ ยิ่งกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติกมากขึ้น ระบบนี้จะกระตุ้นระบบฮอร์โมนและระบบ RAAS (Renin-Angiotensin-Aldosterone System) ทำให้ความดันโลหิตเพิ่มสูงขึ้น
หลักการทำงานคล้ายกับร่างกายเข้าใจว่าอยู่ในสภาวะเครียด จึงเพิ่มความดันเพื่อรับมือ นอกจากนี้ การที่ออกซิเจนต่ำเป็นช่วงๆ ตลอดการนอน ยังทำให้เซลล์เยื่อบุผนังหลอดเลือดสร้างก๊าซไนตริกออกไซด์ได้ลดลง ส่งผลให้หลอดเลือดขยายได้น้อยลง ตีบตัวมากขึ้น และความต้านทานสูงขึ้น
3. ลดโอกาสเกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดหัวใจห้องบนเต้นพริ้ว
ระดับออกซิเจนที่ต่ำทำให้เซลล์ขาดออกซิเจน และเมื่อออกซิเจนกลับมาในขณะที่เซลล์ยังไม่พร้อม จะทำให้เกิดสารอนุมูลอิสระที่ทำลายเซลล์ต่อไป ช่วงที่หายใจสู้การอุดกั้นจะสร้างความดันลบในช่องอกอย่างรุนแรง กระชากหัวใจห้องบน
ผลที่ตามมาคือทางเดินไฟฟ้าหัวใจห้องบนเสียหาย เกิดเส้นทางที่ไม่สมมาตรกัน กระแสไฟฟ้าไหลผ่านแล้วเกิดการไหลวน จุดไหลวนกลายเป็นจุดกำเนิดสัญญาณไฟฟ้าใหม่ เนื่องจากมีจุดไหลวนหลายจุด กล้ามเนื้อหัวใจจึงหดไม่พร้อมกัน เกิดภาวะหัวใจห้องบนเต้นพริ้ว
ภาวะนี้อันตรายเพราะทำให้หัวใจห้องบนขาดประสิทธิภาพในการบีบไล่เลือด เลือดนิ่งมากขึ้น เกิดการแข็งตัวเป็นลิ่มเลือด และอาจไหลไปอุดที่สมอง เกิดสมองขาดเลือดและอัมพาตได้
4. ชะลอการสะสมไขมันในผนังหลอดเลือด
การขาดออกซิเจนทำให้เซลล์เยื่อบุผนังหลอดเลือดเครียด ขนส่ง LDL และยอมให้เม็ดเลือดขาวผ่านเข้าผนังมากขึ้น การสร้างก๊าซไนตริกออกไซด์ลดลง ซึ่งเดิมคอยขยายหลอดเลือดและลดความแรงการถูของผนังหลอดเลือด
สภาวะออกซิเจนต่ำเหนี่ยวนำให้เม็ดเลือดขาวเปลี่ยนเป็นชนิดที่ชอบจับกินมากขึ้น (M1) และเมื่อออกซิเจนกลับมาปกติหลังจากขาด จะทำให้มีการสร้างสารอนุมูลอิสระมากขึ้น ทำให้ LDL เปลี่ยนเป็น oxidized LDL ที่ถูกจับกินง่าย
5. ลดโอกาสเกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
จากการสะสมไขมันในผนังหลอดเลือดหัวใจ ทำให้หลอดเลือดตีบทีละนิดจนเริ่มมีอาการหัวใจขาดเลือดตอนออกแรง เกิดภาวะหัวใจขาดเลือดเรื้อรัง หากจุดที่ตีบฉีกขาดจะเกิดการสร้างลิ่มเลือดอุดหลอดเลือด ส่งผลให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายได้
การแก้ไขนอนกรนจะทำให้ไขมันสะสมในผนังหลอดเลือดช้าลงมาก และหากปรับพฤติกรรมอื่นประกอบ อาจถึงขั้นเอาไขมันที่สะสมออกไปได้
6. ลดโอกาสเกิดโรคหลอดเลือดสมองตีบและแตก
ผลจากการสะสมไขมันในผนังหลอดเลือดสมอง เมื่อจุดตีบฉีกขาดสร้างลิ่มเลือดอุดสมอง ทำให้สมองขาดเลือดและเกิดอาการทางประสาทเฉียบพลัน รวมถึงลิ่มเลือดจากหัวใจห้องบนเต้นพริ้วที่ไหลไปอุดสมองได้
ความดันโลหิตที่สูงทำให้ผนังหลอดเลือดอ่อนแอ เส้นเลือดสมองอาจแตกได้ การแก้ไขนอนกรนช่วยชะลอการสะสมไขมัน ลดการเกิดหัวใจเต้นพริ้ว และควบคุมความดันได้
7. ลดโอกาสเกิดหลอดเลือดแดงใหญ่แยก
นอนกรนทำให้ผนังหลอดเลือดแดงใหญ่บาดเจ็บหลายกลไก ออกซิเจนต่ำและสารอนุมูลอิสระทำให้เยื่อบุผนังหลอดเลือดเสียหาย ช่วงที่หายใจเข้ารุนแรงทำให้ความดันช่องอกติดลบมาก กระชากหลอดเลือดแดงใหญ่ได้
การหายใจแรงจะกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติก ทำให้ความดันกระฉูดเป็นช่วงๆ ซึ่งทำลายหลอดเลือดแดง ในวันที่โชคร้าย ผนังหลอดเลือดแดงใหญ่ชั้นในอาจฉีกขาดและเลือดวิ่งเข้าไปในผนัง จนตีบรูที่หลอดเลือดไหล
8. ลดโอกาสเกิดหลอดเลือดปอดความดันสูง
ถุงลมปอดมีกลไกป้องกันธรรมชาติ คือเมื่อถุงลมใดได้ออกซิเจนน้อย จะสั่งให้หลอดเลือดตีบเพื่อลดการไหลเวียน เพื่อให้เลือดส่วนใหญ่ไปยังถุงลมที่ทำงานดีกว่า
แต่เมื่อนอนกรน ปอดได้รับออกซิเจนน้อยทั้งปอดเป็นช่วงๆ ตลอดการนอน ถุงลมทุกถุงจึงใช้กลไกนี้ตีบหลอดเลือด แต่ไม่มีถุงลมใดที่มีออกซิเจนดี การตีบจึงทำให้ความต้านทานเลือดสูงขึ้น และความดันหลอดเลือดปอดสูงตามไปด้วย
แนะนำ
9. ลดโอกาสเกิดหัวใจล้มเหลว
นอนกรนทำร้ายหัวใจโดยตรงหลายวิธี ออกซิเจนที่ต่ำทำให้กล้ามเนื้อหัวใจบีบได้เบาลง แรงกระชากหัวใจทำให้หัวใจบีบสู้ได้ยากขึ้น
เมื่อรวมกับภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ความดันสูงช่วงขาดออกซิเจนทำให้แรงต้านการบีบของหัวใจห้องล่างซ้ายมากขึ้น ความดันหลอดเลือดปอดสูงทำให้แรงต้านการบีบของหัวใจห้องล่างขวามากขึ้น ผลลัพธ์คือหัวใจเริ่มบีบสู้ไม่ไหว ส่งเลือดออกไปได้น้อย เกิดน้ำท่วมปอดและตัวบวม
10. ลดการดื้ออินซูลินและควบคุมเบาหวานได้ดีขึ้น
ออกซิเจนที่ต่ำเป็นช่วงๆ และสารอนุมูลอิสระที่เพิ่มขึ้น ทำให้ตับ กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อไขมันเข้าสู่ภาวะเครียด เซลล์เปลี่ยนแปลงสัญญาณภายในให้ตอบสนองต่อความเครียด ทำให้ตอบสนองต่ออินซูลินน้อยลง
คนที่นอนกรนหลายคนมีภาวะอ้วนร่วมด้วย ซึ่งอาจเป็นทั้งเหตุและผลของการนอนกรน ทำให้เพิ่มการอักเสบเรื้อรังแบบอ่อนและยิ่งทำให้ดื้ออินซูลิน
11. แก้ภาวะนอนไม่หลับเรื้อรัง
การนอนกรนทำให้มีการกระตุ้นหายใจและกระตุ้นการตื่นตัวตลอดเวลา ทำให้ตื่นกลางคืนได้ หรือแม้ไม่ตื่น คุณภาพการนอนก็แย่ลงมาก รวมถึงการต้องตื่นมาปัสสาวะจากกลไกที่กล่าวไว้ข้างต้น
หลายคนที่แก้ไขการนอนกรนรายงานว่านอนหลับสบายและตื่นมาสดชื่นมากขึ้น
12. ลดความเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์
การนอนกรนทำให้ออกซิเจนสมองต่ำและสารอนุมูลอิสระเพิ่มขึ้น กระตุ้นเม็ดเลือดขาวในสมอง (Microglia) ปล่อยสารก่ออักเสบ เกิดภาวะอักเสบเชิงประสาท ในสภาพอักเสบจะเร่งการตกตะกอนของโปรตีน amyloid-β42 และ p-tau
การนอนกรนทำให้คุณภาพการนอนแย่มาก ขาดช่วงหลับลึก ซึ่งเป็นช่วงที่ระบบล้างของเสียในสมองทำงานได้ดี ผลคือสะสมตะกอนโปรตีนเหล่านี้มากขึ้น ทั้งสองตะกอนนี้ทำร้ายเซลล์ประสาทได้ ซึ่งในคนที่มีความเสี่ยงอัลไซเมอร์อยู่แล้วจะเพิ่มการทำลายรุนแรงขึ้น
13. แก้ภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล
ข้อมูลที่หลายคนไม่ทราบคือการนอนกรนทำให้คนที่เสี่ยงต่อภาวะนี้อยู่แล้วเป็นได้ง่ายขึ้น และทำให้ควบคุมอาการลำบากขึ้น
ออกซิเจนสมองต่ำและสารอนุมูลอิสระเพิ่มขึ้น กระตุ้นเม็ดเลือดขาวในสมองปล่อยสารก่ออักเสบ เกิดภาวะอักเสบเชิงประสาท ทำให้เซลล์ประสาทที่ทำงานเกี่ยวกับอารมณ์ เช่น amygdala และ entorhinal cortex ทำงานผิดปกติ แตกแขนงน้อยลง สร้าง serotonin และ dopamine น้อยลง
ผลที่ตามมาคือคนที่มีปัจจัยเสี่ยงซึมเศร้าและวิตกกังวลอยู่แล้วจะมีสมองไวต่อการเกิดอาการมากขึ้น หลายคนที่แก้ไขการนอนกรนแล้วตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาได้ดีขึ้นมาก
สรุป: การลงทุนในสุขภาพระยะยาว
แม้ว่าการนอนกรนจะดูเป็นเพียงปัญหาเดียว แต่กลับเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคต่างๆ มากมาย ซึ่งขึ้นอยู่กับว่าแต่ละคนมีปัจจัยเสี่ยงโรคนั้นๆ อีกหรือไม่ หากมีมากพอก็อาจทำให้เกิดโรคขึ้นมาได้
การมองในแง่บวกคือ ไม่ว่าจะเป็นโรคแล้วหรือยังไม่เป็น การรักษาภาวะนอนกรนเหมือนการซื้อเกราะป้องกัน 13 โรค แม้จะเป็นโรคแล้วก็สามารถทำให้อาการเบาลงและควบคุมได้ดีกว่าตอนที่ยังนอนกรน
คำแนะนำสำหรับผู้ที่สงสัยว่าตนเองนอนกรน
ผู้ที่รู้ว่าตนเองนอนกรน หรือตื่นมาไม่ค่อยสดชื่นทั้งๆ ที่นอนเพียงพอ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจการนอนกรน แพทย์จะประเมินและรักษาต้นเหตุ รวมถึงให้เครื่องช่วยเปิดทางเดินหายใจเพื่อให้นอนหลับสบายขึ้น
หากสาเหตุมาจากความอ้วน การลดน้ำหนักสามารถช่วยได้มากในการแก้ไขปัญหานอนกรน ซึ่งจะส่งผลดีต่อสุขภาพโดยรวมในระยะยาว
การแก้ไขการนอนกรนจึงไม่เพียงแต่ช่วยให้นอนหลับสบายขึ้น แต่ยังเป็นการลงทุนในสุขภาพระยะยาวที่มีประโยชน์มหาศาลต่อระบบต่างๆ ในร่างกาย
