สุขภาพจิต

การค้นพบใหม่ทางด้านประสาทวิทยาชี้ให้เห็นว่า การทำงานผิดปกติของนาฬิกาชีวภาพในร่างกายมนุษย์มีความสัมพันธ์โดยตรงกับการเกิดโรคซึมเศร้า สร้างวงจรอุบาทระที่ปัญหาการนอนทำให้เสี่ยงต่อการเป็นซึมเศร้า และเมื่อเป็นซึมเศร้าแล้วก็กลับไปทำลายระบบนาฬิกาชีวภาพต่อ นักวิจัยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “วงจรอุบาทระระหว่างการนอนกับอารมณ์เศร้า” ที่แยกจากกันไม่ออก ระบบนาฬิกาชีวภาพ: กลไกลับซับซ้อนในระดับเซลล์ ร่างกายมนุษย์มีระบบนาฬิกาชีวภาพที่ซับซ้อน โดยมีนาฬิกาเรือนแม่ที่เรียกว่า SCN (Suprachiasmatic Nucleus) ตั้งอยู่ในส่วน Hypothalamus ของสมอง ทำหน้าที่ควบคุมนาฬิกาชีวภาพในแต่ละเซลล์ทั่วร่างกาย หรือที่เรียกว่า “Peripheral clock” ผ่านทางระบบประสาทและการหลั่งฮอร์โมนเมลาโทนิน กลไกการทำงานของนาฬิกาชีวภาพ นาฬิกาชีวภาพไม่ได้มีเข็มนาฬิกาติ๊กต่อกติดอยู่ในเซลล์ แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงของโปรตีนสำคัญสองชนิด คือ PER1-3 และ Cry1-2 ซึ่งถูกควบคุมโดยรหัสพันธุกรรมชื่อ Clock/Bmal1 การค้นพบกลไกนี้สำคัญมากจนนักวิจัยที่ค้นพบได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาและการแพทย์ในปี 2017 หลักการทำงานคือการสร้างจังหวะของโปรตีนทั้งสองชนิดนี้ ในช่วงที่ระดับโปรตีนสูงขึ้น เซลล์จะแสดงการทำงานอย่างหนึ่ง และในช่วงที่ระดับโปรตีนลดลง เซลล์จะแสดงการทำงานอีกแบบหนึ่ง ตอนอย่างเช่น หากเซลล์นั้นเป็นเซลล์ที่ควบคุมการหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล ก็จะถูกแปลงเป็นสองช่วงคือ ช่วงหลั่งมาก และช่วงหลั่งน้อย เป็นเหตุผลว่าทำไมอวัยวะต่างๆ ในร่างกายจึงมีการทำงานที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงเวลาของวัน ปัจจัยภายนอกที่รบกวนนาฬิกาชีวภาพ ปัจจัยภายนอกหลายประการสามารถไปรบกวนการทำงานของนาฬิกาชีวภาพได้ ไม่ว่าจะเป็น: แสงสว่างในเวลาที่ไม่เหมาะสม – แสงที่กระทบจอประสาทตาในช่วงใกล้เวลานอนจะส่งสัญญาณไปยัง SCN ทำให้เกิดความสับสนในการปรับจังหวะชีวภาพ รูปแบบการรับประทานอาหาร – … Read more

นักวิทยาศาสตร์ค้นพบกลไกที่แท้จริงของโรคซึมเศร้า เมื่อ “ทาลามัส” สถานีกรองสัญญาณสำคัญของสมองหยุดทำงาน ทำให้ผู้ป่วยรับรู้ความรู้สึกเชิงลบแบบไม่มีการป้องกัน กรุงเทพฯ – การค้นพบครั้งสำคัญในวงการประสาทวิทยาได้เผยให้เห็นความจริงที่น่าตกใจเกี่ยวกับโรคซึมเศร้า ที่ไม่เพียงแค่เป็นเรื่องของ “ความคิด” หรือ “จิตใจ” เท่านั้น แต่เป็นการเสียหายของระบบการทำงานของสมองในระดับที่ลึกซึ้งกว่าที่เคยเข้าใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำงานของ “ทาลามัส” ซึ่งเปรียบเสมือนสถานีกรองสัญญาณขนาดใหญ่ของสมองที่หยุดการทำงานปกติ ทาลามัส: สถานีรถไฟแห่งสมองที่ควบคุมทุกสัญญาณ ดร.นิรันดร์  นักประสาทวิทยาจากโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ อธิบายว่า “หากเปรียบสมองเป็นเมืองหลวงขนาดใหญ่ที่มีระบบรถไฟใต้ดินที่ซับซ้อน ทาลามัสก็เสมือนสถานีกลางที่สำคัญที่สุด ที่มีรถไฟทุกสายวิ่งผ่าน” โครงสร้างเล็กๆ ที่อยู่ในส่วนกลางของสมองนี้ มีหน้าที่สำคัญในการรับสัญญาณจากอวัยวะรับความรู้สึกต่างๆ และส่งต่อไปยังสมองส่วนเปลือก (Cerebral Cortex) เพื่อการประมวลผลที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น การทำงานของทาลามัสมีลักษณะเป็นระบบสองทิศทาง คือ การรับสัญญาณจากล่างขึ้นบน (Bottom-up) และการควบคุมจากบนลงล่าง (Top-down Control) ในสภาวะปกติ เมื่อสมองส่วนเปลือกประมวลผลสัญญาณที่ได้รับแล้ว จะส่งสัญญาณย้อนกลับมายังทาลามัสเพื่อปรับระดับการรับสัญญาณในครั้งถัดไป หากสัญญาณมากเกินไป ระบบจะสั่งให้ทาลามัสกรองสัญญาณออกบางส่วน กลไกการรับรู้สัญญาณในสภาวะปกติ ศาสตราจารย์ ดร.สุรีย์   จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้อธิบายกระบวนการทำงานของทาลามัสในสภาวะปกติไว้ดังนี้ ขั้นตอนแรก คือการรับสัญญาณจากโลกภายนอก ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่เราเห็น ได้ยิน ได้กลิน … Read more

ผลวิจัยใหม่เผยการเปลี่ยนแปลงในสมองและปัจจัยเสี่ยงที่ผลักดันให้ผู้ป่วยโรคซึมเศร้าหันไปสู่การทำร้ายตัวเอง สถิติที่น่าตกใจจากการศึกษาทางการแพทย์ระบุว่า ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคซึมเศร้ามากกว่าร้อยละ 15 มีประสบการณ์การทำร้ายตัวเอง โดยหลายกรณีอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต การค้นพบนี้ทำให้นักวิจัยหันมาศึกษาหาสาเหตุที่แท้จริงว่า ทำไมโรคซึมเศร้าจึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการทำร้ายตัวเองได้มากเพียงนี้ การเปลี่ยนแปลงในสมองที่เป็นตัวขับเคลื่อนหลัก จากการศึกษาทางประสาทวิทยาศาสตร์ พบว่า โรคซึมเศร้าก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในส่วนต่างๆ ของสมองที่มีความสำคัญต่อการควบคุมอารมณ์และการตัดสินใจ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเกิดความคิดและพฤติกรรมที่เป็นอันตรายต่อตนเอง นักวิทยาศาสตร์อธิบายว่า “การทำงานของสมองในผู้ป่วยโรคซึมเศร้าเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการประเมินคุณค่าของตนเอง การควบคุมอารมณ์ และการใช้เหตุผลในการตัดสินใจ” พื้นที่สมองหลักที่ได้รับผลกระทบ 1. บริเวณ Ventromedial Prefrontal Cortex (vmPFC): ศูนย์กลางการตีความคุณค่าชีวิต บริเวณนี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการประเมินคุณค่าของตนเองและความหมายของชีวิต เมื่อเป็นโรคซึมเศร้า การทำงานของ vmPFC จะลดลงอย่างเห็นได้ชัด ส่งผลให้ผู้ป่วยเริ่มรู้สึกว่า “ชีวิตไม่มีความหมาย” และเริ่มตั้งคำถามถึงเหตุผลของการมีชีวิตอยู่ การวิจัยโดยใช้เครื่องสแกนสมองแสดงให้เห็นว่า ผู้ป่วยซึมเศร้าที่มีความคิดทำร้ายตัวเองมีการทำงานของ vmPFC ลดลงถึงร้อยละ 30-40 เมื่อเทียบกับคนปกติ การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถมองเห็นแง่บวกหรือคุณค่าของชีวิตได้อย่างปกติ 2. บริเวณ Ventrolateral และ Dorsolateral Prefrontal Cortex (vlPFC & dlPFC): ระบบห้ามใจและการใช้เหตุผล พื้นที่สมองทั้งสองส่วนนี้มีหน้าที่สำคัญในการยับยั้งอารมณ์ การใช้ตรรกะในการตัดสินใจ … Read more

หนังสือ “The Secret Diary of Hendrik Groen, 83¼ Years Old” เปิดมุมมองใหม่ต่อการมองความแก่ในสังคมไทย ผ่านเรื่องราวของชายชราผู้กล้าท้าทายระบบและสร้างความหมายใหม่ให้กับช่วงชีวิตที่สังคมมักมองข้าม ในยุคที่สังคมไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มตัว ด้วยสัดส่วนประชากรที่มีอายุเกิน 60 ปีเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การมองแก่ความแก่และการดูแลผู้สูงอายุจึงกลายเป็นประเด็นสำคัญที่สังคมต้องเผชิญ แต่ท่ามกลางการอภิปรายเรื่องนโยบายสาธารณะและระบบสวัสดิการ มีเสียงหนึ่งที่เตือนเราให้หันมามองมุมมองของผู้สูงอายุเอง – เสียงของเฮนดริก กรูน ชายวัย 83¼ ปี ผู้เขียนไดอารี่ที่กลายเป็นปรากฏการณ์ทางวรรกรรมระดับโลก หนังสือ “The Secret Diary of Hendrik Groen, 83¼ Years Old” ไม่ใช่เพียงแค่บันทึกประจำวันของชายชราผู้หนึ่ง แต่เป็นการปฏิวัติมุมมองต่อความแก่ที่ท้าทายทัศนคติดั้งเดิมของสังคม ผ่านเรื่องราวที่เต็มไปด้วยอารมณ์ขันแสบคม การต่อต้านระบบอย่างสร้างสรรค์ และปรัชญาชีวิตที่ลึกซึ้ง ชมรมลับที่เปลี่ยนมุมมองต่อความแก่ เฮนดริก กรูน ไม่ใช่ชายชราธรรมดาที่นั่งรอวันตายในบ้านพักคนชราในอัมสเตอร์ดัม เขาเป็นนักปฏิวัติในคราบคุณตาที่กล้าตั้งคำถามกับระบบที่มองผู้สูงอายุเป็นเพียงภาระที่ต้องดูแล ในไดอารี่ของเขา เราได้พบกับการก่อตั้งชมรมลับชื่อ “Old-But-Not-Dead Club” หรือ “ชมรมแก่แต่ยังไม่ตาย” ที่เขาและเพื่อนๆ ได้ร่วมกันสร้างขึ้น ชมรมนี้ไม่ใช่แค่กิจกรรมเพื่อฆ่าเวลา … Read more

เมื่อเราชวนคนที่ป่วยเป็นโรคซึมเศร้าไปทำกิจกรรมต่างๆ เราจะได้ยินคำตอบที่คล้ายๆ กันเสมอ คือ “เพลียๆ ไม่ค่อยมีแรง” หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงข้ออ้างหรือความขี้เกียจ แต่งานวิจัยทางประสาทวิทยาล่าสุดได้เปิดเผยความจริงที่น่าตกใจว่า อาการ “เพลีย” ในผู้ป่วยซึมเศร้านั้นเกิดขึ้นจริงที่ระดับสมอง ไม่ใช่ที่กล้ามเนื้อหรือความขี้เกียจตามที่หลายคนเข้าใจผิด การค้นพบนี้ไม่เพียงแต่ช่วยให้เราเข้าใจผู้ป่วยซึมเศร้ามากขึ้น แต่ยังเป็นก้าวสำคัญในการพัฒนาการรักษาที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการใช้ยาต้านเศร้าที่เจาะจงกับปัญหาเฉพาะบริเวณของสมองที่ได้รับผลกระทบ การทำงานผิดปกติของสมองใน 4 บริเวณสำคัญ งานวิจัยทางประสาทวิทยาได้ระบุบริเวณสมองที่สำคัญ 4 ส่วนที่ทำงานผิดปกติในผู้ป่วยซึมเศร้า ซึ่งส่งผลโดยตรงต่ออาการเพลียและการขาดแรงจูงใจที่ผู้ป่วยประสบ แต่ละบริเวณมีหน้าที่และผลกระทบที่แตกต่างกัน แต่เมื่อรวมกันแล้วจะสร้างภาพรวมของอาการที่ผู้ป่วยซึมเศร้าต้องเผชิญในชีวิตประจำวัน 1. Dorsolateral Prefrontal Cortex (dlPFC) – ศูนย์ควบคุมการตัดสินใจ บริเวณ dorsolateral prefrontal cortex หรือ dlPFC เป็นส่วนของสมองที่มีหน้าที่สำคัญในการวางแผน การตัดสินใจ และการควบคุมอารมณ์ ในผู้ป่วยซึมเศร้า บริเวณนี้จะทำงานลดลงอย่างเห็นได้ชัด ส่งผลให้ผู้ป่วยมีปัญหาในการวางแผนกิจกรรมต่างๆ แม้จะเป็นกิจกรรมเล็กๆ น้อยๆ ก็ตาม ผลกระทบจากการทำงานลดลงของ dlPFC ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกไม่มีแรงที่จะทำกิจกรรมใดๆ การตัดสินใจง่ายๆ เช่น การเลือกเสื้อผ้าที่จะใส่ หรือการวางแผนกิจกรรมในวันหยุด กลับกลายเป็นงานที่หนักและท้าทายมาก นี่คือเหตุผลที่ผู้ป่วยซึมเศร้ามักจะรู้สึกล้าและไม่อยากทำกิจกรรมต่างๆ … Read more

ในโลกที่ความรักดูเหมือนจะเปราะบางและสั่นคลอนมากขึ้นทุกวัน สถิติการหย่าร้างในประเทศต่างๆ ทั่วโลกยังคงเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง หลายคนอาจคิดว่าความรักจะจบลงเพราะการทรยศหักหลัง การนอกใจ หรือเหตุการณ์ใหญ่ที่สร้างบาดแผลในใจ แต่ความจริงที่ James Sexton ทนายความด้านการหย่าร้างชื่อดังของอเมริกาเปิดเผยนั้น อาจทำให้เราต้องคิดใหม่เกี่ยวกับสาเหตุที่แท้จริงของการสิ้นสุดความสัมพันธ์ James Sexton ผู้มีประสบการณ์ในการจัดการคดีหย่าร้างมากว่า 20 ปี และเป็นทนายความที่จัดการคดีของเซเลบริตี้และมหาเศรษฐีหลายคน ได้เผยผ่านหนังสือ “How to Stay in Love” และการสัมภาษณ์ต่างๆ ว่า 90% ของคดีหย่าร้างที่เขาจัดการไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์ใหญ่โต แต่เกิดจากสิ่งที่เขาเรียกว่า “Slippage” หรือการละเลยเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวันที่สะสมกันจนกลายเป็นเหวลึกอันใหญ่หลวง “Slippage” ภัยเงียบที่ทำลายความรัก “การละเลยเล็กๆ น้อยๆ ทุกวัน สามารถกลายเป็นเหวลึกในอีกไม่กี่ปี” Sexton กล่าวในหนึ่งในการสัมภาษณ์ที่มีชื่อเสียง “ผู้คนมักคิดว่าความรักจะจบลงด้วยเหตุการณ์ใหญ่โต เช่น การนอกใจ การโกหก หรือการทะเลาะวิวาทครั้งใหญ่ แต่ความจริงแล้ว ส่วนใหญ่จะจบลงด้วยความเงียบ ความเฉย และการไม่ใส่ใจซึ่งกันและกัน” ปรากฏการณ์ “Slippage” นี้เริ่มต้นจากสิ่งเล็กๆ น้อยๆ เช่น การหยุดจูบกันตอนเช้า … Read more

นักวิทยาศาสตร์พบสาเหตุที่คนซึมเศร้ามักจมดิ่งกับความผิดหวัง เมื่อสมองส่วน ACC ทำงานผิดปกติ ในยุคที่โรงซึมเศร้ากำลังกลายเป็นปัญหาสุขภาพจิตที่สำคัญของสังคมไทย นักวิจัยด้านประสาทวิทยาได้ค้นพบข้อมูลสำคัญที่อธิบายว่า ทำไมผู้ป่วยซึมเศร้าจึงมักจะรู้สึกผิดหวังอย่างรุนแรง แม้กับเหตุการณ์เล็กน้อย ซึ่งคำตอบอยู่ที่การทำงานผิดปกติของสมองส่วนที่เรียกว่า Anterior Cingulate Cortex (ACC) การศึกษาล่าสุดชี้ให้เห็นว่า สมองส่วน ACC ที่ทำหน้าที่ตรวจจับความขัดแย้งระหว่างสิ่งที่เราคาดหวังกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริง มีการทำงานที่แตกต่างไปจากคนปกติอย่างมากในผู้ป่วยซึมเศร้า ส่งผลให้เกิดการตอบสนองทางอารมณ์ที่รุนแรงเกินสมควร สมอง ACC คืออะไร และทำงานอย่างไร Anterior Cingulate Cortex หรือ ACC เป็นส่วนของสมองที่มีลักษณะเป็นรอยหยักอยู่ลึกเกือบจะใจกลางสมอง ทำหน้าที่สำคัญในการตรวจจับความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นความขัดแย้งเล็กน้อยหรือใหญ่โต ดร.ธนวัฒน์  นักประสาทวิทยาจากโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ อธิบายว่า “สมองส่วน ACC ทำงานเหมือนเป็นระบบเตือนภัยของเรา เมื่อสิ่งที่เกิดขึ้นไม่ตรงกับความคาดหวัง มันจะส่งสัญญาณไปยังส่วนต่างๆ ของสมองเพื่อให้เราปรับตัวหรือแก้ไขสถานการณ์” กลไกการทำงานของ ACC ในคนปกติ ในสภาวะปกติ เมื่อเกิดความขัดแย้งขึ้น กลไกการทำงานจะเป็นดังนี้: ขั้นตอนแรก ACC จะตรวจจับความแตกต่างระหว่างสิ่งที่คาดหวังกับความเป็นจริง เช่น เมื่อทำงานผิดพลาด ACC จะรับรู้ว่าผลลัพธ์ที่ได้ไม่ตรงกับความคาดหวังที่จะประสบความสำเร็จ จากนั้น ACC … Read more